Kraków, kościół św. Barbary

Kościół Św. Barbary jest jednym z najciekawszych średniowiecznych zabytków Krakowa. Znajduje się w pobliżu Rynku głównego w uroczym zakątku obok bazyliki mariackiej przy Placu Mariackim. Brama znajdująca się w kompleksie zabudowań przylegających do kościoła, łączy Plac z Małym Rynkiem.

Najstarszym dokumentem dotyczącym tego miejsca jest list Rady Miejskiej Krakowa z 1338 r. wysłany do papieża Benedykta XII, proszący o udzielenie odpustów wiernym przychodzącym do kaplicy, zbudowanej na cmentarzu mariackim. Ta kaplica ufundowana przez krakowskiego mieszczanina Mikołaja Wierzynka, to zaczątek dzisiejszego kościoła. Kaplica została przebudowana w latach 1394-1402 (dodano dwa przęsła do trzech już istniejących) i zamieniona na kościół. W czasach kiedy w Krakowie przeważała mieszczańska ludność niemieckojęzyczna, w kościele mariackim kazania głoszono właśnie po niemiecku. Za panowania króla Zygmunta I na prośbę posłów zamieniono język głoszenia kazań i odprawiania liturgii - niemieckojęzyczne przeniesiono do kościoła św. Barbary.

Wiosną 1579 r. przybyli do Krakowa pierwsi ojcowie jezuici. Początkowo podjęli pracę duszpasterską przy kościele św. Szczepana, później dzięki poparciu króla Stefana Batorego przejęli kościół św. Barbary, w którym rezydowali do momentu rozwiązania zakonu w 1773 r.

Kolejno kościołem zarządzała Kongregacja Kupiecka i Komisja Edukacji Narodowej, aż wreszcie w 1796 r. władze zaborcze austriackie przekazały kościół wraz z domem kanonikom regularnym z Miechowa. Od momentu przejęcia obiektu miechowici utrzymywali w domu pojezuickim najpierw szkołę normalną, a potem wydziałową. W 1817 r. władze Wolnego Miasta Krakowa zorganizowały tu Liceum św. Barbary, które zamieniono na szkołę techniczną. Po likwidacji szkoły w budynku stacjonowało wojsko, a od 1842 r. urządzono tu bursę akademicką. Budynek wraz kościołem przejęli ojcowie jezuici po reaktywowaniu zakonu przez papieża Piusa VII.

Kościół jest jednonawową świątynią, która po remontach w XVIII w. otrzymała barokowy wystrój. Zewnętrzna ściana szczytowa nawiązuje do pierwotnego gotyckiego kształtu. W tym stylu utrzymana jest też arkadowa kaplica zwana Ogrójcem. Wewnątrz znajdują się rzeźby wykonane przez artystów związanych z Witem Stwoszem. Zarówno ściany jak i same rzeźby pokryte są gotycką polichromią. Wejście główne usytuowane jest niesymetrycznie i prowadzi do wnętrza przez wkomponowany w sąsiadujący Ogrójec ostrołuk. Sklepienie kościoła jest polichromowane - dzieło Piotra Molitora z 1765 r.

Ołtarz główny w środkowej części nastawy posiada niszę w której znajduje się gotycki krucyfiks z lat 1410-1420 otoczony barokowymi, rzeźbionymi przez Dawida Heela, postaciami Matki Bożej Bolesnej, św. Jana i św. Marii Magdaleny. Ta część głównego ołtarza zakrywana jest dwoma ekranami. Jeden posiada malowane przedstawienie patronki kościoła św. Barbary, a drugi Matki Bożej. Rozerwany naczółek ołtarza podtrzymywany jest przez dwie grupy graniastych pilastrów, przed którymi na podwyższonych piedestałach stoją postacie dwóch świętych. W rozerwanym naczółku na czerwonym tle inicjały IHS otoczone wieńcem promieni na których znajdują się główki aniołków. Na mensie ołtarzowej stoi tabernakulum z tronem wystawienia z 1876 r.

Balustrada znajdująca się przed ołtarzem jest uważana za najpiękniejszy zabytek tego rodzaju w Krakowie - pochodzi z 1690 r.

Po lewej stronie nawy znajduje się boczny ołtarz św. Stanisława Kostki zawierający obraz tego świętego (kopia najstarszego przedstawienia świętego z rzymskiego Kwirynału). Obecnie przysłonięty jest on przedstawieniem św. Ignacego Loyoli. W glorii ołtarza św. Franciszek Borgiasz a bezpośrednio nad mensą mniejszy obraz ukazujący św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus.

Po prawej stronie nawy znajduje się kolejny boczny ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa. Obraz ołtarzowy przysłonięty jest przedstawieniem św. Franciszka Ksawerego. W glorii widnieje obraz św. Alojzego Gonzagi, a poniżej mniejszy św. Zyty, patronki stowarzyszenia, które dawniej funkcjonowało przy kościele.

We wnęce lewej ściany umieszczono kamienną rzeźbę Matki Bożej Bolesnej tzw. Pietę. Rzeźba ta wykonana jest przez słynnego Mistrza Pięknych Madonn o nieznanym imieniu.

Po tej samej stronie nawy, bliżej wejścia, znajduje się w ścianie mała kaplica. Głównym elementem jej ołtarza jest cudowny obraz Matki Bożej Jurowickiej. Obraz ten namalowany na przełomie XIV i XV w. był własnością hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego, który w obawie przed kozakami oddał go jezuitom w Barze. Od tego momentu, modlący się przed obrazem doznawali szczególnych łask czy uzdrowień. Jezuici zbudowali sanktuarium maryjne w Jurowicach na Polesiu i umieścili w nim obraz. Kasata zakonu spowodowała, że obraz zmieniał swoje miejsce, aż ostatnia jego opiekunka Gabriela z Wańkowiczów Horwattowa przekazała go jezuitom w Krakowie i tu został uroczyście umieszczony w kościele św. Barbary.

Niewielka wnęka w prawej ścianie mieści jeszcze jeden ołtarz – Opatrzności. W nim obraz przedstawiający Pana Jezusa rozmnażającego chleb. Na tymże ołtarzu umieszczono ponadto obraz karmelitanki – św. Teresy od Dzieciątka Jezus.

Na uwagę zasługuje piękna ambona umieszczona na prawej ścianie kościoła. Na zwieńczeniu baldachimu przedstawiono rzeźbioną postać Mojżesza, a kosz okalają również rzeźbione personifikacje trzech cnót Boskich: Wiarę, Nadzieję i Miłość.

W podziemiach pochowani są duchowni pracujący w tym kościele, a także rodziny mieszczan opiekujących się świątynią. Spoczął tu między innymi słynny tłumacz biblii ksiądz Jakub Wujek.